ADHD i spektrum autyzmu u dorosłych

Różne sposoby odbierania świata i funkcjonowania na co dzień

"Nie każdy, kto funkcjonuje inaczej, funkcjonuje gorzej. Czasami po prostu odbiera świat w inny sposób."

Jeszcze kilkanaście lat temu ADHD i spektrum autyzmu kojarzono głównie z dziećmi.

Dziś wiemy, że wiele osób otrzymuje diagnozę dopiero w dorosłym życiu.

Przez lata uczyły się dostosowywać do oczekiwań otoczenia, często nie rozumiejąc, dlaczego codzienne funkcjonowanie kosztuje je znacznie więcej wysiłku niż innych.

Diagnoza nie zmienia przeszłości.

Może jednak pomóc lepiej zrozumieć siebie i spojrzeć na własną historię z większą życzliwością.

Czym jest ADHD?

ADHD (zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi) nie sprowadza się do trudności z koncentracją.

U dorosłych często obejmuje:

• trudność z organizacją codziennych obowiązków,

• zapominanie o terminach,

• odkładanie zadań na później,

• impulsywność,

• trudności z regulacją emocji,

• poczucie wewnętrznego chaosu,

• problemy z zarządzaniem czasem.

Jednocześnie wiele osób z ADHD cechuje kreatywność, nieszablonowe myślenie, duża energia i zdolność do intensywnego zaangażowania w tematy, które naprawdę je interesują.

Czym jest spektrum autyzmu?

Spektrum autyzmu nie jest chorobą.

To neurorozwojowy sposób funkcjonowania, który wpływa między innymi na komunikację, odbieranie bodźców oraz budowanie relacji.

Osoby w spektrum mogą:

• potrzebować większej przewidywalności,

• intensywnie reagować na hałas, światło lub dotyk,

• mieć głębokie zainteresowania wybranymi tematami,

• odmiennie rozumieć zasady społeczne,

• potrzebować więcej czasu na regenerację po kontaktach z ludźmi.

Nie oznacza to braku potrzeby bliskości.

Często oznacza jedynie inny sposób jej przeżywania.

ADHD i autyzm – podobieństwa i różnice

Choć są to dwa różne rozpoznania, niektóre objawy mogą wyglądać podobnie.

Zarówno osoby z ADHD, jak i osoby w spektrum autyzmu mogą doświadczać trudności z organizacją, przeciążenia czy regulacją emocji.

Różni je jednak przyczyna tych trudności.

W ADHD częściej dominują impulsywność i zmienność uwagi.

W spektrum autyzmu większą rolę odgrywa potrzeba przewidywalności, odmienny sposób przetwarzania informacji i wrażliwość na bodźce.

U części osób oba rozpoznania współwystępują.

Maskowanie – kiedy inni nie widzą trudności

Wiele dorosłych osób przez lata uczy się ukrywać swoje trudności.

Dostosowują sposób zachowania do oczekiwań otoczenia, obserwują innych i świadomie naśladują zachowania społeczne.

Takie maskowanie może pomagać w codziennym funkcjonowaniu.

Jednocześnie bywa bardzo wyczerpujące.

Długotrwałe życie w napięciu zwiększa ryzyko wypalenia, depresji, zaburzeń lękowych i przeciążenia psychicznego.

Co może współwystępować?

ADHD i spektrum autyzmu mogą współwystępować z:

• zaburzeniami lękowymi,

• depresją,

• zaburzeniami obsesyjno-kompulsyjnymi (OCD),

• zaburzeniami osobowości,

• traumą,

• objawami psychosomatycznymi.

Nie oznacza to jednak, że każde trudności emocjonalne wynikają z ADHD lub autyzmu.

Dlatego tak ważna jest rzetelna diagnoza.

Jak wygląda diagnoza?

Rozpoznanie ADHD lub spektrum autyzmu u dorosłych opiera się na szczegółowym wywiadzie, analizie historii życia oraz – w razie potrzeby – wykorzystaniu wystandaryzowanych narzędzi diagnostycznych.

Nie można postawić diagnozy na podstawie krótkiego testu internetowego ani pojedynczego filmu w mediach społecznościowych.

Jak może pomóc psychoterapia?

Psychoterapia nie leczy ADHD ani autyzmu.

Może jednak pomóc lepiej rozumieć własne funkcjonowanie, radzić sobie z emocjami, budować satysfakcjonujące relacje i zmniejszać cierpienie wynikające z wieloletniego niezrozumienia siebie.

W przypadku współwystępowania depresji, zaburzeń lękowych lub traumy psychoterapia odgrywa szczególnie ważną rolę.

Nie chodzi o zmianę tego, kim jesteś.

Chodzi o stworzenie warunków, w których możesz funkcjonować zgodnie ze swoimi możliwościami i potrzebami.

Kiedy warto zgłosić się po konsultację?

Jeżeli od lat masz poczucie, że codzienne funkcjonowanie wymaga od Ciebie znacznie więcej wysiłku niż od innych, a trudności wpływają na pracę, relacje lub samopoczucie, warto porozmawiać z psychologiem zajmującym się diagnozą osób dorosłych.

Rozpoznanie nie jest etykietą.

Może być początkiem lepszego rozumienia siebie.

Na zakończenie...

Nie każdy mózg działa w ten sam sposób.

I właśnie dlatego nie istnieje jeden właściwy sposób przeżywania świata.

Najważniejsze nie jest to, aby za wszelką cenę dopasować się do innych.

Najważniejsze jest zrozumienie własnego sposobu funkcjonowania i znalezienie miejsca, w którym można być sobą.