Zaburzenia osobowości

Kiedy utrwalone sposoby przeżywania zaczynają utrudniać życie

"Każdy z nas patrzy na świat przez pryzmat swoich doświadczeń. Czasami jednak ten sposób przeżywania staje się źródłem cierpienia."

Słowo „osobowość” opisuje to, kim jesteśmy – jak przeżywamy emocje, budujemy relacje, podejmujemy decyzje i radzimy sobie z trudnościami.

Nie ma dwóch takich samych osobowości.

Różnimy się temperamentem, historią życia, wrażliwością i sposobem reagowania na świat.

U większości osób osobowość jest elastyczna. Potrafimy uczyć się nowych sposobów funkcjonowania, dostosowywać do zmieniających się sytuacji i rozwijać.

Zdarza się jednak, że pewne wzorce przeżywania, myślenia i zachowania stają się bardzo sztywne. Powracają w relacjach, pracy i codziennym życiu, prowadząc do cierpienia oraz trudności w funkcjonowaniu.

W takich sytuacjach specjalista może rozważać rozpoznanie zaburzenia osobowości.

Czym są zaburzenia osobowości?

Zaburzenia osobowości nie oznaczają, że człowiek „ma zły charakter”.

Nie są także wyborem ani wynikiem braku silnej woli.

To utrwalone wzorce przeżywania siebie, innych ludzi i świata, które rozwijają się przez wiele lat.

Najczęściej są wynikiem współdziałania:

• temperamentu i predyspozycji biologicznych,

• doświadczeń z dzieciństwa,

• sposobu budowania więzi z opiekunami,

• przewlekłego stresu,

• traumatycznych wydarzeń,

• środowiska, w którym człowiek dorastał.

Wiele mechanizmów, które dziś utrudniają życie, kiedyś pomagało przetrwać.

Najczęściej rozpoznawane zaburzenia osobowości

Osobowość borderline

Charakteryzuje się dużą intensywnością emocji, silnym lękiem przed odrzuceniem, impulsywnością oraz trudnościami w budowaniu stabilnych relacji.

Osobowość narcystyczna

Może wiązać się z potrzebą uznania, nadwrażliwością na krytykę oraz trudnością w utrzymaniu stabilnego poczucia własnej wartości. Za pozorną pewnością siebie często kryje się głęboka niepewność.

Osobowość unikająca

Osoby z tym sposobem funkcjonowania często bardzo pragną bliskich relacji, ale jednocześnie silnie obawiają się oceny i odrzucenia. Lęk sprawia, że wycofują się z kontaktów społecznych.

Osobowość zależna

Dominującą trudnością jest potrzeba stałego wsparcia i trudność w samodzielnym podejmowaniu decyzji. Towarzyszy jej silna obawa przed utratą ważnych relacji.

Osobowość obsesyjno-kompulsyjna

Nie należy jej mylić z zaburzeniem obsesyjno-kompulsyjnym (OCD).

Najczęściej dominuje perfekcjonizm, potrzeba kontroli, sztywność zasad i trudność w akceptowaniu niepewności.

Inne zaburzenia osobowości

W psychiatrii opisano również między innymi osobowość paranoiczną, schizoidalną, schizotypową, histrioniczną oraz antyspołeczną. Każda z nich ma własną specyfikę i wymaga indywidualnego podejścia diagnostycznego.

Czy to zawsze zaburzenie osobowości?

Nie.

Podobne trudności mogą pojawiać się również w przebiegu:

• depresji,

• zaburzeń lękowych,

• ADHD,

• spektrum autyzmu,

• OCD,

• PTSD i złożonej traumy,

• przewlekłego stresu lub kryzysu życiowego.

Dlatego diagnoza nigdy nie opiera się na pojedynczym zachowaniu ani informacjach znalezionych w internecie.

Wymaga dokładnego wywiadu i spojrzenia na historię życia.

Jak wygląda diagnoza?

Rozpoznanie zaburzeń osobowości jest procesem.

Obejmuje rozmowę z psychologiem lub psychiatrą, analizę historii rozwoju, relacji i sposobu funkcjonowania od okresu dorastania.

Celem diagnozy nie jest przypisanie etykiety.

Ma ona pomóc zrozumieć, dlaczego pewne trudności powracają od wielu lat i jak najlepiej je leczyć.

Jak może pomóc psychoterapia?

Psychoterapia jest podstawową metodą leczenia zaburzeń osobowości.

Nie polega na zmianie człowieka w kogoś innego.

Pomaga zrozumieć mechanizmy, które przez lata kierowały emocjami, relacjami i sposobem reagowania.

W terapii psychodynamicznej szczególną uwagę poświęca się doświadczeniom z przeszłości, relacjom z ważnymi osobami oraz temu, jak wpływają one na obecne życie.

W niektórych przypadkach, gdy współwystępują depresja lub zaburzenia lękowe, pomocne może być również leczenie farmakologiczne prowadzone przez psychiatrę.

Kiedy warto zgłosić się po pomoc?

Jeżeli od wielu lat zauważasz, że podobne trudności powracają w relacjach, pracy lub codziennym funkcjonowaniu, a cierpienie staje się coraz większe, warto porozmawiać z psychologiem lub psychoterapeutą.

Rozpoznanie nie ma definiować człowieka.

Ma pomóc lepiej zrozumieć jego historię i znaleźć skuteczną drogę pomocy.

Na zakończenie...

Amedeo Modigliani, Woman with Red Hair, 1917r.

Za każdym rozpoznaniem stoi człowiek.

Nie diagnoza.

Nie etykieta.

Nie nazwa zaburzenia.

Psychologia nie służy ocenianiu.

Służy rozumieniu.

Bo dopiero wtedy, gdy zaczynamy rozumieć własną historię, możemy stopniowo odzyskiwać wpływ na to, jak chcemy żyć dalej.